İşletmelerin en sık yaptığı hata, sızıntı kontrol periyodunu ekipmandaki gazın kilogramına göre hesaplamak. Yönetmelik böyle kurgulanmadı: eşik, gazın atmosferdeki ısıtma etkisini ölçen ton CO₂ eşdeğeri (tCO₂e) üzerinden tanımlı.
tCO₂e nasıl hesaplanır?
Formül tek satır:
tCO₂e = Küresel Isınma Potansiyeli (KIP) × Dolum miktarı (kg) ÷ 1.000
KIP değerleri yönetmeliğin eklerinde gaz bazında listelenir ve IPCC 4. Değerlendirme Raporu esaslıdır. Örnek olarak R-404A için 3.922, R-410A için 2.088, R-134a için 1.430, R-32 için 675.
Aynı dolum, farklı sonuç
10 kg dolumlu bir ekipmanı ele alalım:
- R-404A → 3.922 × 10 ÷ 1.000 = 39,2 tCO₂e → 12 ayda bir kontrol
- R-410A → 2.088 × 10 ÷ 1.000 = 20,9 tCO₂e → 12 ayda bir kontrol
- R-32 → 675 × 10 ÷ 1.000 = 6,75 tCO₂e → 12 ayda bir kontrol
Dolumu 130 kg R-404A'ya çıkardığınızda ise sonuç 509 tCO₂e olur: hem 3 ayda bir kontrol hem de sabit sızıntı tespit sistemi zorunluluğu devreye girer.
Periyot tablosu
| Dolum (tCO₂e) | Sızıntı tespit sistemi yok | Sızıntı tespit sistemi var |
|---|---|---|
| 5 tCO₂e altı | Periyodik kontrol zorunlu değil | — |
| 5 – 50 | 12 ayda bir | 24 ayda bir |
| 50 – 500 | 6 ayda bir | 12 ayda bir |
| 500 ve üzeri | 3 ayda bir | 6 ayda bir |
Sabit sızıntı tespit sistemi kurulu olan ekipmanda periyot iki katına çıkar. 500 tCO₂e ve üzeri ekipmanda sistemin kurulması zorunludur ve sistemin kendisi de en az 12 ayda bir işlevsellik kontrolünden geçirilir.
Muafiyet: hermetik sızdırmaz ekipman
Hermetik olarak sızdırmaz ve bu şekilde etiketlenmiş ekipman, 10 tCO₂e altında kaldığı sürece periyodik sızıntı kontrolünün dışındadır. İki koşulun birlikte sağlanması gerekir: ekipman gerçekten hermetik sızdırmaz olmalı ve bu bilgi etiketinde yer almalı. Etiket yoksa muafiyet iddiası denetimde kabul edilmez.
Sızıntı bulunursa
Tespit edilen sızıntı gecikmeksizin giderilir. Onarımın ardından bir ay içinde doğrulama kontrolü yapılması ve sonucun kayda işlenmesi gerekir. Onarım sırasında sisteme eklenen gazın tipi ve miktarı da kaydedilir; bu veri yıllık FARAVET bildirimine doğrudan yansır.
Kontrolü kim yapabilir?
Kontrolün mevzuatın öngördüğü yeterlilik belgesine sahip personel tarafından yapılması gerekir. Kullanılan kaçak dedektörünün TS EN 14624 performans kriterlerini karşılaması ve kalibrasyonunun geçerli olması aranır. Sertifikasız personelin yaptığı ölçüm, teknik olarak doğru yapılmış olsa bile mevzuat karşısında geçerli sayılmaz.
Pratik öneri: takvimi ekipman bazında kurun
Çok ekipmanlı tesislerde periyotlar birbirinden farklı olur — bir soğutma grubu 3 ayda bir, bir klima santrali 12 ayda bir kontrol gerektirebilir. Tek bir "yıllık kontrol" alışkanlığı bu tesislerde kaçınılmaz olarak gecikmeye yol açar. Envanteri çıkarıp her ekipmanın kendi periyodunu takvime bağlamak, denetimde en çok işe yarayan tek hazırlık.